میرعماد، استاد بلامنازع خوشنویسی نستعلیق

خوشنویسی میرعماد

گذری بر زندگی پربار و پرشکوه میرعماد حسنی ملقب به عماد الملک، میرعماد، میرعماد الحسنی سیفی قزوینی از خوشنویسان به نام تاریخ.

هنر خوشنویسی در ایران خود را مدیون هنرمندی می‌داند که حدود ۵۰۰ سال پیش با آثار بی‌نظر خود، خط نستعلیق و خوشنویسی فارسی را احیا کرد. در دانشنامه ویکیپیدا در خصوص وی چنین گفته شده است:

میرعماد الحسنی سیفی قزوینی از مشهورترین خوشنویسان تاریخ هنر ایران است که توانست پایه خط نستعلیق را چنان مستحکم نماید که تمام صاحب نظران خطوط اسلامی آن را عروس خطوط نامیدند. قلم او بیشترین تأثیر خود را در عرصه خط نستعلیق گذاشته‌است.

 


 

اصول خوشنویسی میرعماد

هنر خوشنویسی از ۱۲ اصل پیروی می‌کند که این اصول عبارتند از: ترکیب، کرسی، نسبت، ضعف، قوت، سطح، دور، صعود مجازی، نزول مجازی، اصول، صفا و شأن. دو اصل نهایی آن یعنی صفا و شأن از اصولی است که میرعماد در آن به نهایت تبهر رسیده بود. هنر وی به قدری بی‌نظیر و بی‌همتا بود که تا چند قرن پس از وی نیز خوشنویسان از آثار او به عنوان سرمشق خوشنویسی استفاده می‌کردند. نام و آوازه وی به حدی گسترش یافته بود که خوشنویسان هندی و عثمانی نیز از خط وی تقلید می‌کردند. در وصف آوازه خط وی همین بس که آثار او در دربار پادشاهان عثمانی و هندی قرار گرفته بود و ارزش آن از طلا نیز بیشتر بود. آثار وی به قدری ارزشمند شده بود که وی از فروش آنها به آن چنان ثروتی رسیده بود که بعد از مرگ وی خانه او را کسی نمی‌توانست خریداری کند!

اصل هنر وی رعایت نسبت طلایی در خوشنویسی بود و این امر باعث اعتلای هنر وی و خط نستعلیق گردید.

با بررسی اکثریت قاطع حروف و کلمات میرعماد متوجه می‌شویم که این نسبت به عنوان یک الگو در تار و پود حروف و واژه‌ها وجود دارد و زاویه ۴۴۸/۶۳ درجه که مبنای ترسیم مستطیل طلایی است، در شروع قلم‌گذاری و ادامه رانش قلم، حضوری تعیین‌کننده دارد. میرعماد این نسبت‌ها را نه تنها در اجزای حروف بلکه در فاصله دو سطر و مجموعه دو سطر چلیپاها و کادرهای کتابت و قطعات رعایت می‌کرده‌است. میرعماد تغییراتی در قواعد نستعلیق به‌وجود آورد. خط او به حدی متعالی شد که گفته می‌شود هنوز نظیری برایش سراغ نکرده‌اند.

 


 

یک داستان زیبا از زندگی میرعماد

میرعماد بسیار انسان وارسته و بزرگ‌منشی بود. وی در دوران شاه عباس صفوی زندگی می‌کرد و به خاطر هنر منحصر به فردی که داشت در دربار شاه زندگی می‌کرد. هنر بی‌نظیر وی باعث شده بود اطرافیان شاه به واسطه حسادتی که داشتند اذیت و آزار زیادی به میرعماد برسانند. این اتفاق به حدی بود که رابطه وی با شاه به کدورت کشیده شده بود. نقل شده که روزی شاه عباس صفوی برای میرعماد ۷۰ تومان پول فرستاد تا کل شاهنامه را کتابت کند. بعد از یک سال که شاه پیگیر کتابت شاهنامه شده بود، میرعماد برای شاه ۷۰ بیت از شاهنامه را فرستاد و در پاسخ گفته بود که به اندازه پرداختی شاه خوشنویسی کرده است. این کار باعث خشم شاه شد و شاه عباس درخواست بازگرداندن ۷۰ تومان پول را از میرعماد کرد. میرعماد هم ۷۰ بیت را با قیچی از هم جدا کرد و هر کدام را ۱ تومان فروخت و پول شاه را برگرداند! این کار باعث بروز نفرت عمیق بین میرعماد و شاه عباس گردید و در بسیاری از منابع تاریخی علت مرگ وی را همین رابطه کدورت‌بار با شاه می‌دانند.

البته در برخی منابع نیز علت مرگ میرعماد را مذهب تسنن می‌دانند که چون هیچ سند تاریخی مبنی بر مذهب تسنن وی وجود ندارد نمی‌توان در این خصوص صحبتی به میان آورد. میرعماد در سال ۹۹۴ شمسی در شصت و سه سالگی به قتل رسید و مزار او اکنون در اصفهان (مسجد ظلمات و آرامگاه میرعماد) است.

 


 

 چند نمونه از آثار خوشنویسی وی

آثار وی به قدری مشهور است که از موزه‌های ایران و هند تا موزه سن پترزبورگ و مترو پولیتن نیویورک نیز به نمایش گذاشته شده است. چند نمونه از آثار وی در ادامه آورده شده است:

ردیف نام اثر نام موزه
1 تحفه الاحرار جامی کتابخانه کاخ گلستان
2 دیوان حافظ کتابخانه کاخ گلستان
3 گلستان سعدی کتابخانه کاخ گلستان
4 مثنوی گوی و چوگان مجموعه دولتی افغانستان
5 تحفه الملوک کتابخانه سرکاری رامپور هند
6 رباعیات خیام مجموعه عالی تورک گلدی سفیر ترکیه
7 مناجات حضرت علی (ع) کتابخانه دانشگاه استانبول
8 مرقع میرعماد کتابخانه ملی پاریس

 

محصول با موفقیت به سبد خرید اضافه شد.